Fatma Bacı, kadınlardan oluşan Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları/Anadolu Kadınları) teşkilatının kurucusu aynı zamanda, Ahiyân-ı Rûm (Anadolu Ahîleri) teşkilatının kurucusu Ahi Evran’ın hanımı ve mutasavvıf Evhadud-Din Hamid el-Kirmâni’nin kızıdır. Kirmâni’nin, kadınların eğitim ve öğretimine önem verdiği için, özellikle kendi kızlarına düzenli eğitim verdirdiği ve bir el sanatı öğrenmeleri için özel gayret sarf ettiği kaynaklarda geçmektedir. Kadınların eğitimine önem veren bir babanın kızı olarak Fatma Bacı da çevresindeki kadınları dini, tasavvufi ve el sanatları alanında yetiştirmiştir.

Ahi Evran, Anadolu’ya geldikten kısa bir süre sonra Kayseri’ye yerleşip burada bir debbağ (derici) atölyesi kurmuştur. Bu atölyenin büyümesi, işçi ve ustaların, çalışanların çoğalmasıyla burası, “debbağlar çarşısı” haline gelmiştir. Doğal olarak bu çarşıdaki atölyelerde deriler işlenirken, yünleri yan ürün olarak ortaya çıkmıştır. Ahi Evran’ın, bu yünlerin ziyan edilmemesi, değerlendirilmesi ve işlenmesi için, hanımı Fatma Bacı’nın başkanlığında, kadın ve kızları örgücülük ve dokumacılığa yönlendirmesi ile kadınlar, hem bir sanat öğrenmişler hem de iktisadi alana destek olmuşlardır. O dönemin sosyal şartlarının bir sonucu olarak, Fatma Bacı, kadınları hem eğitmiş hem de yan ürünlerin işlenmesi konusunda liderlik yapmıştır. Bacıyan-ı Rum kadınlarının eğitim ve zanaat öğrenmesi zaman içinde tüm Anadolu’ya yayılmıştır.

Fatma Bacı önderliğindeki teşkilatın en önemli faaliyetlerinden biri, iktisadi yönü olan, örgücülük ve dokumacılıktır. O dönemlerde örgücülük ve dokumacılık dışında hangi sanat ve iş kolunda faaliyet gösterdikleri konusunda kaynaklarda açık bilgi olmasa da, gerçek şudur ki; Anadolu kadını evinin her türlü işini yaparak, hayvan bakarak, ip eğirerek, kumaşı dokuyup elbise dikerek, tarlada ekip biçerek tüm bu çalışmasının karşılığında ürettiklerini pazarda satarak hayatın içerisinde aktif olarak yer almıştır. Anadolu kadını, günlük işler dışında çadırcılık, keçecilik, boyacılık, halı/kilimcilik, nakışçılık, dokumacılıkta çeşitli kumaşların imal edilmesi ve bunlardan giysi yapılması gibi el sanatlarıyla da meşgul olmuştur. Bunun yanı sıra yetim, kimsesiz kızları himayelerine almaları, onları dini ve ahlaki konularda eğitip, ev-bark sahibi olmalarına kadar her türlü yardımı yapmışlardır. Ayrıca kimsesiz ve ihtiyar kadınların bakımlarını üstlenmeleri de, toplumda sosyal hizmet kurumu gibi çalıştıklarını göstermektedir.

Anadolu Bacıları, ata binerek, ok atarak ve mızrak kullanarak savaşta erkeklerle omuz omuza savaşmıştır. 1243 yılında, Moğollar Kayseri’yi kuşattığı zaman, şehrin savunmasına fiilen katıldıkları kaynaklarda geçmektedir. Menakibi Ahi Evran Veli isimli eserde, Bacıların savaşçılık yönlerine işaret eden ifade şu şekildedir:

“Hatunlar oturubendanuşdılar

Siylerüne kamalar bağlaşdular

Varıp Kayseri’yi tuttular mekan

Virmediler ol kafire el aman.”

Görüldüğü gibi Anadolu Bacıları’nın faaliyetleri oldukça geniş bir alanda varlık göstermiştir. Bu hizmetlerin içinde, ön planda görülmeyen ancak en önemlisi Anadolu ailesinin sağlam temeller üzerinde oluşturulmasındaki katkılarıdır. Türkler, büyük bir medeniyet kurma yolunda ilerlerken, bu medeniyetin hayati noktası ve merkezi aile olmuştur. Bu nedenle Anadolu Bacıları, İşine, aşına, eşine sahip ol öğüdünü ana ilke olarak benimsemişlerdir.

 

Kaynaklar
Aytekin, Ebubekir, Tarihten Günümüze Fütüvvet ve Ahilik, Kayıhan Yay., 2. Bs., İstanbul, 2018.

Bayram, M. (2016). Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum Anadolu Bacılar Teşkilatı, Çizgi Kitabevi: Konya.

Bayram, M. (2016). Ahilik ve Meslek Ahlakı, Ed: Mustafa Akkuş, Karatay Üniversitesi Yay.: Konya.

Ekinci, Y. (2016). Ahi Evran’ın İnsan Yetiştirme Modeli Ahilik, Mihrabad Yay.: İstanbul.

Köksal, F. (2008). Ahi Evran ve Ahilik, Kırşehir Valiliği: Kırşehir.

Çağatay, N. (1990). Ahilik Nedir, Sevinç Matbaası: Ankara.

Erdem, Y. T., Yiğit, H. (2010). Bacıyan-ı Rum’dan Türk Kadınının İktisadi Hayattaki Yeri, İstanbul Ticaret Odası Yay.: İstanbul.

Barkan, Ö. L. (2013). Kolonizatör Türk Dervişleri, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yay.: Ankara.

Gölpınarlı, A. (1953). "Burgazi ve 'Fütüvvet-Nâme'si". İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası. 15:1-4.

Gölpınarlı, A. (2011). İslam ve Türk İllerinde Fütüvvet Teşkilatı, İstanbul Ticaret Odası Yay.: İstanbul.